कार्यालयको स्वरुप र प्रकृति
नेपाल सरकार मन्त्री परिषदको मिति २०७५।0९।0९ को निर्णय अनुसार साविक शिक्षा¸ विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय अन्तर्गत रहने गरी शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइको स्थापना भएको हो ।मन्त्रिपरिषदको मिति २०७४।१२।२७ को निर्णय अनुसार नेपाल सरकार गृह मन्त्रालय जिल्ला प्रशासन कार्यालय, मोरङको एउटा इकाइको रुपमा शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ, मोरङ स्थापना भएको हो । जम्मा ९ जना कर्मचारी रहने गरी स्थापना भएको यो इकाइ साविक शिक्षा विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालयको जिल्लास्तरीय शिक्षा प्रशासन र समन्वयको संक्रमणकालीन व्यवस्था हो ।२०७४ साल चैत २८ गते जिल्ला प्रशासन कार्यालय (गृह मन्त्रालय) अन्तर्गत स्थापना भएको शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ मन्त्री परिषदको मिति २०७५।०९।०९ को निर्णय अनुसार संघीयताको कार्यान्वयनको क्रममा वित्तीय हस्तान्तरण पश्चातसाविक शिक्षा¸ विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय अन्तर्गत रहने गरी व्यवस्थापन भएको थियो । २०७५।११।२३ को पत्रका आधारमा यसले एक जिल्ला स्तरीय संघीय कार्यालयको रुपमा स्थापना भई हालसम्म आफ्नो छुट्टै कोडमा आर्थिक कारोवार सहित वार्षिक कार्यक्रमहरु सञ्चालन गर्दै आइरहेको छ ।
अर्को व्यवस्था नभएसम्मका लागि शिक्षा सम्बन्धी प्रचलित कानुनको परिधिभित्र रही स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन २०७४ ले गरेको व्यवस्था भित्र नपरेका साविक जिल्ला शिक्षा कार्यालयहरुले विगतमा सञ्चालन गरिरहेका शिक्षा सम्बन्धी कार्यहरु गर्ने गरी इकाइलाई कार्यादेश दिइएको छ ।
जिल्ला शिक्षा कार्यालय खारेज हुँदा अभिलेख व्यवस्थापन,प्रमाणीकरण र हस्तान्तरण, शिक्षकहरुको औषधोपचार खर्च, विरामी विदाको रकम, उपादान, निवृत्तभरण जस्ता सुविधा सिफारिस सम्बन्धी कार्यहरु, कक्षा १० र १२ को परीक्षा व्यवस्थापन, जिल्ला स्तरी शैक्षिक तथ्याङ्क व्यवस्थापन, अन्तर स्थानीय तह र निकाय समन्वय तथा विद्यालय शिक्षाको विकासका लागि जिल्ला स्तरमा सञ्चालन हुने र हुनसक्ने कार्यक्रमहरुको लागि प्राविधिक सहयोगका लागि शिक्षा विकास र समन्वय इकाइको स्थापना गरिएको कुरा इकाइलाई प्राप्त यसको कार्यविवरणले स्पष्ट गरेको छ ।
जिल्लास्थित विद्यालयहरुको अनुमती/स्वीकृती र नियन्त्रण/नियमन समेतको महत्वपूर्ण जिम्मेवार साविक जिल्ला शिक्षा कार्यालयको उत्तराधिकारी निकायको रुपमा शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ रहेको छ । शिक्षा सम्वन्धी प्रचलित कानूनको परिधिभित्र रही स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन २०७४ ले गरेको व्यवस्था भित्र नपरेका साविक जिल्ला शिक्षा कार्यालयहरुले विगतमा सञ्चालन गरिरहेका शिक्षा सम्वन्धी कार्यहरु गर्ने गरी इकाइलाई कार्यादेश दिइएको छ ।तीन तहका सरकारहरुबाट विद्यालय शिक्षाका लागि सञ्चालन हुने शैक्षिक कार्यक्रमहरुमा सहयोग, समन्वय, सहजिकरण एवम् एकरुपता कायम गर्ने तर्फ यस इकाइलाई जिम्मेवार बनाईएको छ ।विद्यालय शिक्षामा लगानीको मुख्य स्रोत नेपाल सरकारको भएको र कतिपय योजना/परियोजनामा कार्यसम्पन्न भएपछि भुक्तानी पाउने पद्धति अनुसारको कार्यक्रमहरु सञ्चालनमा रहेको हुँदा निरीक्षण/अनुगमन सूचना संकलन र समयमा प्रतिवेदन तयारी गर्ने जस्ता कार्यहरु सम्पादन हुने गरेका छन । शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय र शिक्षा तथा मानव स्रोत विकास केन्द्रको मातहतको जिल्लामा रहेको संघीय शिक्षा इकाइ/कार्यालय भएको हुँदा संघीय शिक्षा नीति नियम र कार्यक्रमलाई जिल्लास्थित सवै स्थानीय तहहरुमा एकरुपताका साथ प्रभावकारी रुपमा संचालन गर्न/गराउन आवश्यक सहयोग, समन्वय र सहजिकरण गर्ने दायित्व यस इकाइको रहेको छ ।
जिल्लामा ८ वटा गाउँपालिका र ८ वटा नगरपालिका र १ महानगरपालिका गरी जम्मा १७ वटा स्थानीय तहहरु क्रियाशील रहेका छन् भने यस अन्तर्गत सामुदायिक, संस्थाथत र धार्मिक गरी जम्मा .......... विद्यालय रहेका छन् भने संघिय सरकारबाट अनुदान पाउने र स्थानीय तहले खोलेको गरी .......... वालविकास केन्द्र रहेका छ । प्रा.वि, निम्न माध्यमिक, माध्यमिक र साविक उमावि समेत गरेर जम्मा ......... शिक्षक रहेका छन् ।
शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइ, मोरङबाट सम्पादन हुने मुख्य कार्यहरुः
- शिक्षकको नोकरी अवधि प्रमाणित एवं उपादान तथा निवृत्तिभरण सम्बवन्धी कार्य गर्ने ।
- स्थानीय तहस्थित शिक्षक तथा कार्मचारिहरुको अभिलेख व्यवस्थापन गर्ने ।
- अन्तरजिल्ला तथा अन्तर स्थानीय तह शिक्षक सरुवाको अन्तिम कार्य गर्ने ।
- रिक्त शिक्षक पूर्तिको लागि जिल्लागत सारांस तयार गरी केन्द्रमा पठाउने ।
- कार्यसम्पादन मूल्याङ्कनबाट हुने शिक्षक बढुवा सम्वन्धी काम गर्ने ।
- शिक्षक सेवा आयोगबाट अधिकार प्रत्यायोजन भए बमोजिम शिक्षक पदपूर्ति र अध्यापन अनुमति पत्र सम्वन्धी काम गर्ने ।
- कक्षा ९ को विद्यार्थी रजिष्ट्रेशन र कक्षा १० को SEE को आवेदन फाराम भराउने र SEE परीक्षा सञ्चालन, व्यवस्थापन तथा उत्तरपूस्तिका परीक्षण लगायतको कार्य गर्ने ।
- कक्षा ८ को जिल्लास्तरीय परीक्षाको प्रमाणपत्र सच्याउने र प्रतिलिपि प्रदान गर्ने तथा SLC / SEE मा परीक्षार्थीको विवरण सच्याउन सम्वन्धित निकायमा सिफारिस गर्ने ।
- कक्षा १२ को परीक्षा केन्द्र निर्धारण, परीक्षाको निरीक्षण तथा अनुगमन सम्वन्धी कार्य गर्ने ।
- कक्षा ८ र १० को परीक्षा अभिलेख व्यवस्थापन सम्वन्धी कार्य गर्ने ।
- २०७४ साल अघिको विद्यालय भौतिक सुविधा विस्तार अन्तर्गतको बेरुजु फछ्यौटको कार्य गर्ने ।
- एकिकृत शैक्षिक व्यवस्थापन सूचना प्रणाली (IEMIS)को अद्यावधिकरण गर्न सहजिकरण गर्ने ।
- स्थानीय तहमा उपलब्ध कार्यक्रमहरुको प्रवोधिकरण गर्ने र कार्यक्रम प्रति सबैको समान बुझाई र कार्यन्वयनमा एकरुपताका लागि समन्वय गर्ने ।
- स्थानीय तहबाट त्रैमासिक रुपमा प्रगति विवरण माग गरी सारांस तयार पारी शिक्षा तथा मानव स्रोत विकास केन्द्रमा पठाउने
- कार्यक्रम कार्यन्वयन पुस्तिकामा उल्लेखित कार्यक्रमहरु सवै स्थानीय तहमा समान एवम् प्रभावकारी रुपमा कार्यन्वयनको लागि प्राविधिक सहयोग, समन्वय, सहजिकरण एवम् परामर्शको कार्य गर्ने ।
- विभिन्न संघीय र अन्य नियमनकारी निकायबाट सोधनी भएका विषयमा अध्ययन अनुसन्धान गरी प्रतिवेदन दिने ।
- संघीय सरकारको शिक्षा हेर्ने जिल्ला कार्यालयको रुपमा रहेर संघ, प्रदेश र स्थानीय तह बीच शैक्षिक कार्यक्रम सञ्चालनमा सहयोग, समन्वय र सहजिकरण गर्ने ।
- संघीय सरकारको शिक्षा हेर्ने मन्त्रालयले तोके बमोजिका अन्य कामहरु गर्ने ।
- शिक्षा, मानव तथा स्रोत विकास केन्द्र, शिक्षक सेवा आयोग, राष्ट्रिय परीक्षा वोर्ड लगायत संघीय निकायहरुले तोके अनुसारका कार्यहरु गर्ने ।
- प्रदेश सरकारको शिक्षा हेर्ने मन्त्रालय, शिक्षा विकास निर्देशनालय र शिक्षा तालिम केन्द्रबाट उपलब्ध शैक्षिक/भौतिक कार्यक्रम कार्यन्वयन गर्न आवश्यक समन्वय गर्ने ।
- जिल्लास्थित स्थानीय तहका शिक्षा महाशाखा/शाखा प्रमुखहरुसँग त्रैमासिक रुपमा कार्यक्रम कार्यान्वयन सम्वन्धी समन्वय बैठक संचालन गर्ने ।
- प्रचलित कानून अनुसार शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइले गर्ने भनी तोकिएका अन्य कार्यहरु गर्ने गराउने ।